باورهای تنور در منطقه رحمت آباد رودبار

تندورسرِ باوران ( tandur sare bāvarān) ؛ باورهای تنور در منطقه­ ی رحمت­ آباد

✍فاطمه محمودی ( کارشناس ارشد ایران‌شناسی )

تنور محل اجتماع زنان روستاهاست. شاید در ظاهر بوی آتش و نان تازه زنان را به تنور می­کشاند، اما آنچه در پس پرده نهان است، حضور در تندور سر، گریزی است از یکنواختی خانه، جویا شدن از حال یکدیگر و به دست آوردن اخبار روستا. زنان روستا به قصد همکاری و فریاد رسی با همجنسان خود به تنور می­آیند و از خاطرات گذشته  و روزمرگی­های حال خود سخن به میان می­آورند و گرمای آتش را به گرمای همنشینی و هم­سخنی می­آمیزند. در این میان با باورهایی که دیگر جزئی جدایی ناپذیر از رفتارهایشان شده است، پخت نان را سر می­گیرند و به پایان می­رسانند.
در رحمت آباد رودبار زنان معمولاً روزی که هوا خنک باشد و گرمای تنور را قابل تحمل کند، برای نان پختن برمی­گزینند. در روز عاشورا هرگز به تنور نمی­روند، زیرا باور دارند گماشتگان ابن زیاد، سر امام حسین(ع) را در تنور پنهان کرده بودند. ورود به تنور با بسم الله گفتن و آوردن نام پروردگار آغاز می­شود. از هیمه­ی فراهم شده به دستان مردِ خانه، آتشی می­افروزند، به قصد نان آوری. اگر در هنگام شعله ور شدن آتش، صدای زوزه­ای از چوب­ها شنیده شود پشت سر صاحب نان حرف خواهند زد.  سری به خمیری که ساعتی چند فراهم کرده­اند  می­زنند، اگر پس از گذشت ساعت­ها خمیر ور نیاید، زن خانه روی ترش کرده و به بی­مهری شوهر یقین پیدا می­کند. اما اگر خمیر زود ور آمده باشد، زن دلخوش به اینکه مرد خانه دوستش دارد و این عشق در خمیر تنیده شده آن را برای پختن مهیا ساخته به تنور می­آورد و سعی به گرفتن چانه­ های هم اندازه می­کند. باور دارند کسی که برای نانوا چانه­هایی با وزن متفاوت بگیرد دوست و دشمن خود را تشخیص نمی­دهد.
همچنین اگر در هنگام چانه گرفتن خمیر به دست بچسبد، زنان سری تکان می­دهند به نشانه­ تأسف و سرزنش؛ زیرا باور دارند کسی که خمیر به دستش می­چسبد نیز نمی­تواند دوست را از دشمن تمییز دهد و در این امر نادان است. اگر هنگام چانه گرفتن تکه خمیری به درون تنور پرتاب شود، مژده­ی آمدن میهمان است. اولین نان پخته شده در تنور را به کناری می­گذارند، تا به مرغ­ها و حیوانات خانگی خود بدهند،  یا درون آتش می­سوزانند. زیرا باور دارند اگر مردی آن نان را بخورد همسرش خواهد مرد. زمانی که نان را به تن داغ تنور می­چسبانند اگر خیلی باد کند و به شکل شکمی برآمده شود، به صاحب نان می­گویند: حتماً تو خیلی گرسنه هستی که نانت به شکل شکمی برآمده شده است. اگر گوشه و کنار نان بسوزد و کودکان از خوردن آن امتناع کنند، می­گویند هر کس این تکه­ های سوخته را بخورد، گنج می­یابد و ثروتمند خواهد شد. در پایان نان را درون به نانِ لاک nāne lāk   گذاشته بر سر صاحب نان می­گذارند و با دعاهای نیک از قبیل تی پسرِ( دختر) عروسی نان ببو؛ نان عروسی پسرت شود ، یکدیگر را بدرود می­گویند.